Architektura

Opracowanie studenckie przygotowane w ramach przedmiotu „Budynki Zrównoważone Ekologicznie”

Wydział Nauk Technicznych kierunek architektura

W dniu 30 maja 2026 r. odbyło się spotkanie studentów kierunku Architektura z Panią Violettą Kutlubasis-Krajewską – współzałożycielką Stowarzyszenia dla Rozwoju Doliny Białej Lądeckiej, organizacji wspierającej zrównoważony rozwój obszaru zlewni Nysy Kłodzkiej, ze szczególnym uwzględnieniem Doliny Białej Lądeckiej.

W semestrze letnim studenci:

• Tomasz Kociołek
• Agnieszka Markowicz
• Justyna Pejas
• Liliia Reznikova
• Agnieszka Zielińska
• Łukasz Zieliński

w ramach przedmiotu „Budynki Zrównoważone Ekologicznie” prowadzonego przez dra hab. inż. arch. Bogusława Szubę, prof. ucz., opracowali projekt pt.: „Studium redukcji ryzyka powodziowego dla Zlewni Białej Lądeckiej z wykorzystaniem retencji krajobrazowej”.

Opracowanie wykonane  zostało na podstawie badań terenowych przeprowadzonych w miejscowościach Bielice, Nowy Gierałtów, Stary Gierałtów, Goszów oraz Stronie Śląskie. Prace terenowe zostały uzupełnione analizami map topograficznych, hydrologicznych, geologicznych i środowiskowych oraz materiałów dostępnych w specjalistycznych bazach danych. Praca wykonana przez studentów została przekazana na ręce Pani Violetty Kutlubasis-Krajewskiej.

Najważniejsze korzyści proponowanych rozwiązań

• ograniczenie ryzyka powodziowego w zlewni Białej Lądeckiej
• zwiększenie retencji krajobrazowej i zdolności magazynowania wody
• przeciwdziałanie skutkom suszy i poprawa bilansu wodnego
• zwiększenie infiltracji i odbudowa zasobów wód podziemnych
• poprawa jakości wód powierzchniowych
• ograniczenie erozji gleb i degradacji krajobrazu
• wzrost bioróżnorodności i odbudowa siedlisk przyrodniczych
• zwiększenie odporności regionu na skutki zmian klimatu
• możliwość ograniczenia kosztownych i społecznie konfliktowych inwestycji hydrotechnicznych
• zgodność z europejskimi kierunkami rozwoju gospodarki wodnej i adaptacji klimatycznej

Założenia merytoryczne opracowania

Przedstawione studium reprezentuje współczesne podejście do ochrony przeciwpowodziowej oparte na wykorzystaniu naturalnych procesów zachodzących w krajobrazie.

Punktem wyjścia jest założenie, że skuteczna ochrona przeciwpowodziowa nie powinna ograniczać się wyłącznie do działań prowadzonych w dolinach rzecznych, lecz rozpoczynać się już w górnych partiach zlewni poprzez maksymalne zatrzymywanie, rozpraszanie i spowalnianie spływu wód opadowych.

Podejście to jest zgodne z aktualnymi kierunkami rozwoju gospodarki wodnej w Europie, określanymi jako:

• Nature Based Solutions (NBS),
• adaptacja do zmian klimatu,
• renaturyzacja cieków wodnych,
• rozwój retencji rozproszonej,
• odbudowa usług ekosystemowych krajobrazu.

Zakres proponowanych rozwiązań

W ramach opracowania przeanalizowano możliwość zastosowania szeregu działań opartych na retencji krajobrazowej i małej retencji, między innymi:

W obszarach leśnych

• zwiększanie zdolności retencyjnych lasów,
• wykorzystanie naturalnych obniżeń terenu,
• tworzenie systemów lokalnych przetamowań,
• wykorzystanie istniejących duktów leśnych do czasowego przejmowania nadmiaru wód opadowych,
• ograniczanie procesów erozyjnych.

W dolinach rzecznych

• kaskadowanie cieków wodnych,
• tworzenie lokalnych polderów i obszarów rozlewowych,
• odtwarzanie terenów podmokłych,
• renaturyzacja wybranych odcinków cieków,
• zwiększanie zdolności retencyjnych dolin rzecznych.

W krajobrazie rolniczym

• ograniczanie spływu powierzchniowego,
• zwiększanie infiltracji do gruntu,
• odbudowa naturalnych struktur krajobrazowych wspierających retencję.

Innowacyjność opracowania

Szczególną wartością studium jest odejście od tradycyjnego postrzegania ochrony przeciwpowodziowej wyłącznie poprzez budowę dużych zbiorników retencyjnych.

Proponowane rozwiązania zakładają wykorzystanie potencjału całej zlewni jako systemu retencyjnego. Dzięki temu możliwe jest:

• ograniczenie kulminacji fal powodziowych,
• zmniejszenie presji na tereny zamieszkałe,
• ograniczenie ingerencji w krajobraz,
• zachowanie walorów przyrodniczych regionu,
• minimalizacja potencjalnych konfliktów społecznych związanych z dużymi inwestycjami hydrotechnicznymi.

Rozwiązania te mogą stanowić samodzielne działania lub uzupełnienie klasycznych systemów ochrony przeciwpowodziowej.

Korzyści ekosystemowe i klimatyczne proponowanych rozwiązań

Ograniczenie skutków suszy

Zwiększenie retencji krajobrazowej prowadzi do wydłużenia czasu obiegu wody w środowisku oraz poprawy zasilania wód podziemnych.

Skutkuje to:

• zwiększeniem zasobów wodnych,
• stabilizacją przepływów w ciekach,
• poprawą warunków wodnych dla rolnictwa i leśnictwa,
• ograniczeniem skutków suszy hydrologicznej i rolniczej.

Adaptacja do zmian klimatu

Zmiany klimatu powodują coraz częstsze występowanie ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak intensywne opady, powodzie błyskawiczne oraz długotrwałe okresy bezdeszczowe.

Retencja krajobrazowa pozwala jednocześnie:

• ograniczać skutki gwałtownych opadów,
• magazynować wodę na okres suszy,
• zwiększać odporność krajobrazu na ekstremalne zjawiska pogodowe.

Ochrona gleb i ograniczenie erozji

Spowolnienie odpływu powierzchniowego prowadzi do:

• ograniczenia wymywania żyznych warstw gleb,
• zmniejszenia transportu rumowiska,
• ograniczenia zamulania cieków wodnych,
• poprawy stabilności stoków.

Wzrost bioróżnorodności

Odtwarzanie terenów podmokłych, lokalnych zbiorników oraz stref przywodnych sprzyja rozwojowi wielu gatunków roślin i zwierząt.

Dzięki temu możliwe jest:

• wzmacnianie lokalnych ekosystemów,
• odbudowa siedlisk przyrodniczych,
• zwiększenie odporności środowiska na presję antropogeniczną.

Poprawa jakości wód

Naturalna retencja działa jak biologiczny filtr krajobrazowy.

Powoduje:

• zatrzymywanie części zawiesin,
• ograniczanie spływu zanieczyszczeń,
• poprawę jakości wód powierzchniowych,
• wspomaganie procesów samooczyszczania cieków.

Magazynowanie dwutlenku węgla

Odbudowa mokradeł, rozwój roślinności oraz poprawa warunków siedliskowych zwiększają zdolność krajobrazu do magazynowania węgla organicznego.

Proponowane rozwiązania wspierają tym samym realizację krajowych i europejskich celów klimatycznych.

Znaczenie projektu dla regionu

Specyfika górskiej zlewni Białej Lądeckiej sprawia, że działania oparte na retencji krajobrazowej mogą osiągać szczególnie wysoką skuteczność.

Projekt wskazuje możliwość stworzenia zintegrowanego systemu gospodarowania wodami, który:

• zmniejsza zagrożenie powodziowe,
• zwiększa bezpieczeństwo mieszkańców,
• poprawia warunki wodne podczas suszy,
• wspiera ochronę przyrody,
• zwiększa atrakcyjność krajobrazową regionu,
• przyczynia się do zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego.

Potencjał wdrożeniowy i możliwości finansowania

Przedstawione studium ma charakter wstępny i wymaga dalszych analiz hydrologicznych, hydraulicznych, geotechnicznych oraz środowiskowych.

Jednocześnie wskazuje kierunki działań zgodne z aktualną polityką Unii Europejskiej w zakresie:

• Europejskiego Zielonego Ładu,
• Strategii Adaptacji do Zmian Klimatu,
• Ramowej Dyrektywy Wodnej,
• Strategii Bioróżnorodności UE,
• programów LIFE,
• programów Interreg,
• Funduszy Europejskich dla Klimatu, Środowiska i Infrastruktury (FEnIKS),
• środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

W związku z tym opracowanie może stanowić punkt wyjścia do przygotowania szerszych studiów wykonalności, dokumentacji projektowych oraz wniosków o dofinansowanie przedsięwzięć związanych z ochroną przeciwpowodziową i adaptacją do zmian klimatu.

Podsumowanie

Przedstawione studium pokazuje, że skuteczna ochrona przeciwpowodziowa może być realizowana nie tylko poprzez budowę dużych obiektów hydrotechnicznych, lecz również poprzez wykorzystanie naturalnych procesów retencyjnych zachodzących w krajobrazie. Proponowane rozwiązania tworzą szansę na budowę nowoczesnego systemu gospodarowania wodami dla Doliny Białej Lądeckiej, który jednocześnie: chroni przed powodzią, przeciwdziała skutkom suszy, wspiera ochronę przyrody oraz zwiększa odporność regionu na zmiany klimatu. Autorzy opracowania wyrażają nadzieję, że przedstawione koncepcje staną się inspiracją do dalszych badań, analiz i działań wdrożeniowych realizowanych we współpracy samorządów, instytucji gospodarki wodnej, środowisk naukowych oraz organizacji społecznych.